Xin chào những Anh Hùng Tê Giác tại Việt Nam, như vậy là kì nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương, Ngày Chiến Thắng, và Quốc tế Lao Động cũng đã kết thúc, chúng ta lại tiếp tục học tập, làm việc. Sắp tới người dân Việt Nam cùng với bạn bè quốc tế mừng một ngày vô cùng đặc biệt không kém nhé, đó là NGÀY ĐA DẠNG SINH HỌC THẾ GIỚI (22/05) !!!

Ngày 22/05 hằng năm được chọn là Ngày Đa Dạng Sinh Học Thế Giới bởi Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc vào năm 2000 nhằm nâng cao nhận thức đúng đắn về đa dạng sinh học. Sự đa dạng ở đây chính là sự tồn tại của nhiều loài động, thực vật hay các vi sinh vật khác nhau nhưng lại có những vai trò thiết yếu để cùng nhau tồn tại và phát triển, tạo nên một hệ sinh thái bền vững. Sự khác biệt về mặt di truyền là yếu tố cốt lõi dẫn đến sự đa dạng giữa các loài và phân loài. Tê giác cũng đa dạng như thế đấy ! Cho tới nay, hành tinh xanh đang có 5 loài tê giác còn dạo bước trên những đồng cỏ châu Phi, cánh rừng châu Á:

Nhóm tê giác châu Phi 

• Tê giác trắng (Ceratotherium simum)
• Tê giác đen (Diceros bicornis)

Nhóm tê giác châu Á 

• Tê giác Ấn Độ (Rhinoceros unicornis)
• Tê giác Java (Rhinoceros sondaicus)
• Tê giác Sumatra (Dicerorhinus sumatrensis)

 Nhân dịp ngày đặc biệt này, hãy cùng WILD RHINO điểm lại những loài/phân loài tê giác để hiểu thêm về các bạn móng guốc này nhé 

VIỆT NAM ƠI, HÃY NÓI KHÔNG VỚI SỪNG TÊ GIÁC VÀ TRỞ THÀNH ANH HÙNG CỦA CHÚNG TÔI !!! 

Tê giác trắng (Ceratotherium simum) – Tình trạng bảo tồn: Sắp bị đe dọa (theo IUCN)

Tê giác trắng (Ceratotherium simum), còn có tên gọi khác là tê giác miệng vuông, là loài tê giác lớn nhứt trong các loài tê giác còn tồn tại. Chúng cao 2 mét và nặng 3500 kg và sở hữu cặp sừng lớn thứ hai chỉ sau sừng của loài tê giác đen. Sừng trước có độ dài 102 cm trong khi sừng sau nhỏ hơn và dài khoảng 55 cm. Về tuổi thọ và sinh sản, tê giác trắng có thể sống từ 35-40 năm, con cái mang thai tầm 16 tháng. Tê giác trắng có hai phân loài, đó là:

• Tê giác trắng phương Nam (Ceratotherium simum simum) – Tình trạng bảo tồn: Sắp bị đe dọa (theo IUCN): đây là phân loài chiếm đa số trong loài tê giác trắng với hơn 18,000 cá thể phân bố đa phần ở bốn quốc gia Phi Châu Nam Phi, Namibia, Zimbabwe, Kenya.
• Tê giác trắng phương Bắc (Ceratotherium simum cottoni) – Tình trạng bảo tồn: Bị đe dọa nghiêm trọng (CRI): trái với số lượng của phân loài phương Nam, con số này ở phân loài phương Bắc là 2!!! Đúng vậy, phân loài tê giác phương Bắc chỉ còn đúng hai cá thể cái tên Najin (34 tuổi) và Fatu (23 tuổi) khi cá thể đực cuối cùng tên Sudan đã giã từ cuộc sống, khiến cho sự tuyệt chủng của phân loài này là điều khó tránh khỏi. Tuy vậy, các nhà khoa học vẫn không bỏ cuộc và nỗ lực cứu lấy tương lai của tê giác trắng phương Bắc bằng kĩ thuật thụ tinh nhân tạo (IVF) bằng cách kết hợp trứng từ cá thể cái với tinh trùng được trữ đông của cá thể đực Sudan đã chết để tạo phôi. Theo LA Times, ba phôi đã được tạo thành công kể từ tháng 01/2020 và đang chờ cấy vào cá thể cái thuộc phân loài phương Nam để mang thai hộ. Mong rằng kế hoạch sẽ thành công và chúng ta được nhìn thấy đàn tê giác trắng phương Bắc dạo bước trong tương lai !

Ảnh: hai cá thể cái và cũng là hai cá thể cuối cùng của phân loài tê giác trắng phương Bắc (Ceratotherium simum cottoni) Najin và Fatu (Nguồn: Ben Curtis / Associated Press).

Tê giác đen (Diceros bicornis) – Tình trạng bảo tồn: bị đe dọa nghiêm trọng 

Tê giác đen (Diceros bicornis), còn gọi là tê giác miệng lưỡi câu do phần mõm trên của loài tê giác nhọn, kéo dài và tạo thành chữ V. Nhờ đặc điểm này mà chúng có thể ăn những loài thực vật phát triển trên cao như lá, cành cây,… Với chế độ ăn khác, tê giác đen có thể cùng sống với loài tê giác trắng, tránh những xung đột không đáng có. Tê giác đen nhỏ hơn tê giác trắng, chúng có chiều cao ngang vai khoảng 1.7m và nặng 1300kg. Tuy vậy, sừng tê giác đen lại lớn hơn sừng các loài tê giác khác với độ dài cho sừng trước và sừng sau lần lượt là 130cm và 55cm. Về tuổi thọ, tê giác đen có thể sống từ 35-50 năm. Một cá thể cái trưởng thành mang thai trong 15-16 tháng và thường chúng sinh một cá thể mỗi 2.5-3 năm. Với năng suất sinh sản ít và lâu, tê giác đen từng đối diện sự tuyệt diệt dưới bàn tay của những thợ săn châu Âu khi họ đặt chân tới Lục Địa Đen. Giai đoạn 1960-1995 đánh dấu sự sụt giảm nghiêm trọng của loài tê giác này khi chỉ còn trên dưới 2,500 cá thể. Tuy vậy, những chánh sách bảo tồn của châu Phi đã giúp số lượng cá thể tê giác đen tăng gấp đôi và đạt gần 6,000 cá thể cho đến nay. Hiện thế giới có bốn phân loài tê giác đen:

• Tê giác đen Trung Nam (Diceros bicornis minor): phân loài đông nhất trong 4 phân loài, chúng được tìm thấy ở Nam Phi, Zimbabwe, phía nam Tanzania và được tái thả ở Botswana, Malawi, Swaziland, và Zambia.
• Tê giác đen Tây Nam (Diceros bicornis bicornis): sống ở Nambia và Nam Phi.
• Tê giác đen phương Đông (Diceros bicornis michaeli): phần lớn cá thể phân bố ở Kenya, số ít tập trung ở bắc Tanzania.

Tê giác đen phương Tây (Diceros bicornis longipes): đã tuyệt chủng vào năm 2011.

Tê giác Ấn Độ (Rhinoceros unicornis) – Tình trạng bảo tồn: bị đe dọa

Tê giác Ấn Độ (Rhinoceros unicornis) còn có cái tên khác là tê giác một sừng lớn, loài tê giác này thuộc chi Rhinoceros cùng với tê giác Java (Rhinoceros sondaicus). Tê giác Ấn Độ phân bố ở đông bắc Ấn Độ và Nepal. Đây là loài tê giác lớn thứ hai chỉ sau loài tê giác trắng, với chiều cao ngang vai tầm 2 m, nặng khoảng 3.5 tấn. Đúng với tên gọi, tê giác Ấn Độ chỉ có một chiếc sừng tương đối nhỏ so với tê giác châu Phi, chỉ dài chừng 25 cm. Chúng có lớp da khác biệt với họ hàng châu Phi, vẻ ngoài chúng được bao phủ bởi những phần da cứng cáp và sần sùi, làm cho loài thú này tựa như những chiến binh khoác trên mình áo giáp đầy oai vệ. Dù vậy, tê giác Ấn Độ cũng đối mặt với nạn săn bắn rồi bị tước đoạt chiếc sừng đầy kiêu hãnh của mình để phục vụ cho những bài thuốc cổ truyền không có cơ sở khoa học hoặc dùng để làm đồ trang trí mỹ nghệ. Bằng những chánh sách bảo tồn hiệu quả từ Ấn Độ và Nepal, loài tê giác này đã thoát khỏi sự tuyệt chủng khi giờ đây hơn 4000 cá thể hiện hữu ở Á châu. Tuổi thọ của chúng độ chừng 35-45 năm, thời gian mang thai của con cái từ 15-16 tháng. Phân bố ở những đồng cỏ nhiệt đới và cận nhiết đới, savanna, vùng cây bụi, tê giác Ấn Độ chọn những cỏ cây, nhánh cây bụi, trái cây, thực vật thủy sinh để ăn. 

Tê giác Sumatra (Dicerorhinus sumatrensis) – Tình trạng bảo tồn: bị đe dọa nghiêm trọng

Tê giác Sumatra (Dicerorhinus sumatrensis) là loài tê giác châu Á hai sừng duy nhất và cũng là loài duy nhất thuộc chi Dicerorhinus còn tồn tại, chúng cũng là loài tê giác có liên hệ gần gũi nhứt với loài tê giác lông dày đã tuyệt chủng (Coelodonta antiquitatis). Với chiều cao ngang vai khoảng 1.0-1.5 m, cân nặng khoảng 600-900 kg, tê giác Sumatra là loài tê giác nhỏ nhất trong 5 loài tê giác hiện nay. Sừng trước và sừng sau có độ dài lần lượt là khoảng 55 và 10 cm. So với 4 loài tê giác còn lại vốn trụi lông, tê giác Sumatra được bao phủ bởi lớp lông màu nâu đỏ và có đôi tai tua rua. Tê giác Sumatra sống khoảng 35-40 năm, con cái có thời gian mang thai từ 15-16 tháng và thường đẻ một cá thể mỗi 3 năm. Nơi sống của loài tê giác này là những cánh rừng nhiệt đới thuộc châu Á, do đó khẩu phần ăn của chúng là những trái cây như xoài, vả tây, lá, cành, vỏ cây,… Chúng đã đừng dạo bước ở đông Himalaya thuộc Bhutan, đông Ấn Độ, Miến Điện, Thái Lan, bán đảo Mã Lai, Việt Nam, và Trung Hoa. Tuy nhiên, vì nạn săn bắn bừa bãi, các hoạt động phá rừng của con người mà tê giác Sumatra chỉ còn có thể được tìm thấy ở miền trung Kalimantan thuộc Borneo và Sumatra, cụ thể là ở 3 Vườn Quốc Gia Bukit Barisan, Gunung Leuser, Way Kambas thuộc Indonesia. Số lượng của tê giác Sumatra hiện chỉ còn khoảng 80 cá thể ở những quần thể bị phân mảnh, khiến chúng trở thành một trong những loài thú có vú quý hiếm nhứt thế giới. Chính quyền Indonesia và các chuyên gia tê giác toàn thế giới nhất trí rằng nên tập hợp các quần thể tê giác này lại vào cơ sở nhân giống để có thể hành động kịp thời nhằm bảo tồn loài tê giác này.

Tê giác Java (Rhinoceros sondaicus) – Tình trạng bảo tồn: bị đe dọa nghiêm trọng

Tê giác Java (Rhinoceros sondaicus), hay tê giác một sừng nhỏ, là một trong những loài tê giác thuộc nhóm tê giác châu Á bên cạnh tê giác Ấn Độ (Rhinoceros unicornis) và tê giác Sumatra (Dicerorhinus sumatrensis). Tê giác Java có chiều cao ngang vai khoảng 1.4-1.8 m, cân nặng dao động từ 900-2.100 kg. Chúng có một cơ thể được phủ bởi màu xám sậm, lớp da tựa áo giáp như ở loài tê giác Ấn Độ nhưng tê giác Java lại có kích thước nhỏ hơn so với người bạn cùng chi Rhinoceros, thêm nữa sừng của loài tê giác này khá nhỏ khi độ dài chỉ khoảng chừng 20 cm. Tuổi thọ của tê giác Java rơi vào khoảng 30-45 năm. Về sinh sản, một cá thể cái chỉ sinh ra một cá thể con mỗi 3-5 năm. Môi trường sống của tê giác Java là những khu rừng nhiệt đới ở Á châu. Tê giác Java từng phân bố rộng rãi khắp Đông Ấn, Pakistan, các nước Đông Nam Á như Mã Lai, Myanmar, Indonesia, và cả Việt Nam. Mặc dù có mặt ở nhiều nơi là thế, nạn săn bắn đã góp phần gây sụt giảm nghiêm trọng quần thể tê giác Java, qua đó thu hẹp dần phạm vi phân bố của giống loài này kéo theo sự biến mất của chúng ở nhiều quốc gia kể trên. Thế giới đã ghi nhận hai phân loài tê giác Java:

• Tê giác Java An Nam (Rhinoceros sondaicus annamiticus): đã bị tuyệt chủng tại Việt Nam. Cá thể cuối cùng đã bị giết vào ngày 29/04/2010 tại rừng già Cát Lộc, VQG Cát Tiên, Đồng Nai, Việt Nam.
• Tê giác Java Nam Dương (Rhinoceros sondaicus sondaicus): sống ở VQG Ujung Kulon tại Java, Indonesia. Số lượng độ chừng 80 cá thể. 

Tê giác Java hiện nay là loài tê giác hiếm nhất trong tất cả các loài tê giác, dù vậy tương lai của loài tê giác Java là có khi vẫn còn một quần thể tê giác sinh sống ở Vườn Quốc Gia Ujung Kulon, Indonesia. Mặc dù số lượng cá thể vẫn còn rất ít, nhưng vẫn là một hi vọng cuối cùng giúp cho tê giác Java thoát khỏi nạn tuyệt chủng. Để thực hiện được điều này, mỗi người chúng ta hãy chung tay nói KHÔNG với sừng và các sản phẩm từ tê giác nhé !